ORBANOVO NASLJEDSTVO STIGLO NA NAPLATU: Budimpešta zaustavila milionski projekat s Dodikom, poljoprivrednici ostali bez očekivane pomoći!
Političke promjene u Mađarskoj već imaju konkretne posljedice i u Republici Srpskoj. Nova mađarska vlada obustavila je finansiranje programa subvencionisane nabavke poljoprivredne mehanizacije, koji je pokrenut u vrijeme bliske saradnje tadašnjeg premijera Viktora Orbana i lidera SNSD-a Milorada Dodika.
Odluka je posebno pogodila poljoprivrednike iz Republike Srpske i Brčko distrikta BiH, koji su računali na podršku za kupovinu nove mehanizacije, opreme i alata. Program je bio dio šireg paketa pomoći vrijednog 100 miliona eura, najavljenog 2022. godine.
Više od hiljadu prijava ostalo bez odgovora
Fondacija za održivi razvoj „Progressus“, preko koje je program realizovan, objavila je 16. oktobra da obustavlja javni poziv za 2026. godinu, nakon što je nova mađarska vlada zaustavila finansiranje.
Poziv je otvoren 13. marta, ali je zatvoren već nakon pet dana zbog velikog interesovanja. Pristigle su čak 1.025 prijave poljoprivrednika iz Republike Srpske i Brčko distrikta.
Predviđene subvencije kretale su se od 2.500 do 25.000 eura, a novac je bio namijenjen isključivo kupovini mađarske poljoprivredne mehanizacije i opreme.
Prema uslovima programa, korisnici su morali osigurati najmanje 30 posto vlastitih sredstava, dok se subvencija nije isplaćivala direktno na njihove račune, nego se koristila za kupovinu proizvoda mađarske proizvodnje.
Milioni već isplaćeni, šta je s preostalim novcem?
Prema podacima Fondacije Progressus, tokom dva prethodna ciklusa, 2022. i 2023. godine, odobreno je ukupno 1.959 projekata. Iz mađarskog budžeta za njih je isplaćeno više od 28 miliona eura, dok su poljoprivrednici uložili dodatnih 12,9 miliona eura vlastitog novca.
Profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić ocijenio je da se ovaj model teško može smatrati klasičnom bespovratnom razvojnom pomoći, jer je istovremeno podsticao prodaju mađarskih proizvoda.
„Koristi mogu imati i kupac i prodavac, ali to nije klasičan model grantova ili subvencija“, rekao je Čavalić za Radio Slobodna Evropa.
Posebno pitanje sada je sudbina preostalih sredstava iz najavljenog paketa od 100 miliona eura. Radio Slobodna Evropa navodi da nije dobio odgovore mađarske vlade, Fondacije Progressus, Vlade RS-a ni entitetskog Ministarstva poljoprivrede o razlozima obustave i mogućnosti nastavka programa.
Poljoprivrednici razočarani: Računali smo na pomoć
Obustava je izazvala nezadovoljstvo među poljoprivrednicima koji su planirali investicije uz pomoć mađarskih sredstava.
Slaviša Simojlović iz Bijeljine rekao je za RSE da je planirao izdvojiti oko 8.000 eura vlastitog novca za novu mehanizaciju i da sada očekuje povrat uloženih sredstava.
Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača RS-a Stojan Marinković također je istakao značaj ove podrške za domaće proizvođače.
Kraj jednog poglavlja saradnje Dodika i Orbana?
Program poljoprivrednih subvencija bio je jedan od vidljivijih rezultata saradnje Dodika i Orbana, koja nije obuhvatala samo ekonomsku pomoć nego i političku podršku Budimpešte rukovodstvu Republike Srpske.
U okviru finansijske saradnje, Republika Srpska je 2022. godine dobila i kredit od približno 126 miliona eura preko mađarske državne Izvozno-uvozne banke.
Dolazak nove vlasti u Budimpešti sada otvara pitanje hoće li biti preispitani i drugi aranžmani uspostavljeni tokom Orbanove vladavine.
Za poljoprivrednike koji su konkurisali na ovogodišnji poziv, međutim, najvažnije pitanje ostaje jednostavno: šta će biti s njihovim prijavama i planiranim investicijama?
Izvori: Radio Slobodna Evropa, Fondacija Progressus, Klix.ba.
