Predsjednik Narodne partije Srpske Darko Banjac izjavio je nakon sastanka vladajuće koalicije u Banjoj Luci da novouspostavljena dvotrećinska većina u Narodnoj skupštini Republike Srpske osigurava stabilnost, ali i “međunarodnu poziciju Republike Srpske unutar BiH”. Njegove tvrdnje o međunarodnom statusu entiteta i o prirodi države izazvale su komentare koji ukazuju na to da se ne slažu s tekstom Ustava Bosne i Hercegovine. Ovaj tekst razdvaja ono što je rečeno od onoga što propisuje Ustav.
Šta je Banjac rekao
Govoreći na konferenciji za novinare, Banjac je ustvrdio da dvotrećinska većina u Narodnoj skupštini jača stabilnost i položaj Republike Srpske. Dodao je da je ta pozicija, kako je rekao, bolja od međunarodne pozicije same države. Bosnu i Hercegovinu je nazvao “državnom zajednicom” i poručio da se lider SNSD-a Milorad Dodik “jako potrudio” da izgradi takav status.
Šta propisuje Ustav
Prema važećem Ustavu BiH, koji je Aneks 4 Daytonskog mirovnog sporazuma, Bosna i Hercegovina je država koja nastavlja svoje pravno postojanje prema međunarodnom pravu, s izmijenjenim unutrašnjim ustrojstvom. Pojam “državna zajednica” u Ustavu se ne pojavljuje. Republika Srpska je, prema Ustavu, jedan od dva entiteta unutar države, a opšte je poznato da entiteti nemaju međunarodnopravni subjektivitet, dok je vanjska politika u nadležnosti institucija BiH. Ovaj dio zasniva se na tekstu Ustava, koji se može provjeriti u zvaničnom prijevodu.
Šta kaže stručnjak
Izvor navodi da je pravni stručnjak Davor Trlin upozorio da je riječ o političkom marketingu, a ne o pravnom stanju. To je njegova ocjena, koju drugi akteri ne moraju dijeliti, a u izvoru nije naveden odgovor Banjca ili vladajuće koalicije na takve kritike.
Širi politički kontekst
Rasprave o ustavnom statusu entiteta i državnosti BiH redovno se pojavljuju u političkom životu, a vladajući blok u Republici Srpskoj i dio opozicije često iznose različita tumačenja. Banjac, čije je ime pomenuto i u prijedlozima oko stranačkih preslagivanja u Narodnoj skupštini, govori u trenutku kada se formira novi saziv parlamenta, čija je konstitutivna sjednica zakazana za 16. novembar. Izvor spominje i javni dug entiteta koji je, prema njegovim navodima, premašio sedam milijardi maraka. Taj podatak nije potvrđen u izvoru ni zvaničnim dokumentom, pa ga treba provjeriti kod Ministarstva finansija Republike Srpske.
Kako čitati ovakve izjave
Izjave političara o “međunarodnoj poziciji” ili “državnoj zajednici” često su politički poruke prema publici, a ne pravne definicije. Zato je korisno razlikovati tri nivoa: ono što je rečeno (citati s konferencije), ono što propisuje Ustav (pravni okvir) i ono što procjenjuju komentatori (motivi i posljedice). Optužbe o stranom uticaju ili vezama pojedinih političara za koje izvor ne daje dokaze ovdje ne iznosimo.
