Evropska komisija poručila: Veličanju ratnih zločinaca nema mjesta ni u EU ni u državama kandidatima
Iz Brisela podsjetili na pravosnažnu presudu Ratku Mladiću i poručili da glorifikacija osuđenih ratnih zločinaca nije u skladu s evropskim vrijednostima
Evropska komisija reagovala je na izjave pojedinih crnogorskih političara nakon smrti Ratka Mladića, bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske koji je pred međunarodnim sudovima pravosnažno osuđen na doživotni zatvor zbog genocida i drugih ratnih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini.
Na pitanje crnogorskog portala Vijesti.me o javnom veličanju Mladića od strane pojedinih političara u Crnoj Gori, iz Evropske komisije stigla je jasna poruka da za glorifikaciju ratnih zločinaca nema mjesta ni unutar Evropske unije niti u državama koje žele postati članice tog bloka.
Iz Komisije su naglasili da je veličanje ratnih zločinaca suprotno temeljnim vrijednostima na kojima počiva Evropska unija.
Evropska komisija podsjetila na pravosnažnu presudu
U odgovoru iz Brisela posebno je istaknuto da Ratko Mladić nije osoba čiji je status predmet političkog tumačenja, nego pravosnažno osuđeni ratni zločinac.
Tekst se nastavlja ispod promocije
„Ratko Mladić je služio doživotnu kaznu zatvora zbog zločina protiv čovječnosti i genocida u Srebrenici. Bio je ratni zločinac“, naveli su iz Evropske komisije.
Mladić je 2017. godine pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju proglašen krivim po više tačaka optužnice i osuđen na doživotni zatvor.
Žalbeni postupak završen je 2021. godine pred Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične sudove, kada je potvrđena prvostepena presuda i kazna doživotnog zatvora.
Time je presuda postala pravosnažna.
Među najtežim zločinima za koje je Mladić osuđen nalazi se genocid počinjen nad Bošnjacima u Srebrenici u julu 1995. godine, kao i zločini protiv čovječnosti i kršenja zakona i običaja ratovanja počinjeni tokom rata u BiH.
Reakcija iz Brisela stigla nakon izjave Andrije Mandića
Povod za pitanje Evropskoj komisiji bila je izjava predsjednika Skupštine Crne Gore Andrije Mandića, koji je nakon vijesti o smrti Ratka Mladića javno izrazio saučešće njegovoj porodici.
Mandić je objavio da je Darku Mladiću, sinu Ratka Mladića, uputio saučešće u svoje ime i u ime Nove srpske demokratije.
„Upravo sam Darku Mladiću, u svoje i u ime Nove srpske demokratije, uputio saučešće povodom smrti njegovog oca, generala Ratka Mladića“, napisao je Mandić.
Objava je izazvala reakcije u Crnoj Gori i regionu, posebno zbog činjenice da je riječ o osobi koja je pravosnažno osuđena za genocid i druge teške međunarodne zločine.
Evropska komisija nije se direktno upuštala u ocjenjivanje Mandićeve konkretne objave, ali je kroz odgovor jasno postavila princip koji primjenjuje prema državama članicama i kandidatima.
Evropske vrijednosti uključuju suočavanje s ratnim zločinima
Pitanje odnosa prema ratnim zločinima posebno je značajno za države zapadnog Balkana koje teže članstvu u Evropskoj uniji.
Proces evropskih integracija ne podrazumijeva samo usklađivanje zakona, ekonomskih politika i institucija s pravilima EU.
Od država kandidata očekuje se i poštivanje temeljnih evropskih vrijednosti, uključujući vladavinu prava, ljudska prava, demokratske standarde i suočavanje s naslijeđem ratova.
Upravo zbog toga pitanje javnog veličanja osoba osuđenih za najteže ratne zločine često ima širi politički značaj.
Za porodice žrtava i preživjele, takve poruke mogu predstavljati dodatno negiranje ili relativizaciju zločina, dok evropske institucije insistiraju na tome da se presude međunarodnih sudova poštuju.
Mladićev slučaj jedan je od najpoznatijih procesa nakon rata u BiH
Ratko Mladić bio je jedan od najvažnijih vojnih komandanta srpskih snaga tokom rata u Bosni i Hercegovini.
Međunarodni krivični tribunal za bivšu Jugoslaviju teretio ga je za niz zločina počinjenih na području Bosne i Hercegovine.
Posebno mjesto u postupku zauzeli su događaji u Srebrenici, gdje je u julu 1995. godine počinjen genocid nad više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka.
Mladić je osuđen i za ulogu u opsadi Sarajeva, kampanji progona stanovništva te druge zločine.
Prvostepena presuda izrečena je 22. novembra 2017. godine. Nakon žalbenog postupka, 8. juna 2021. godine potvrđena je njegova doživotna kazna zatvora.
Zbog toga je važno razlikovati političke stavove i tumačenja od činjenica utvrđenih pravosnažnom sudskom presudom.
Šta poruka Evropske komisije znači za Crnu Goru?
Crna Gora je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji i već godinama vodi pregovore o pristupanju.
Zbog toga izjave državnih funkcionera o ratnim zločinima imaju dodatnu političku težinu.
Brisel posljednjih godina posebno insistira na tome da zemlje Zapadnog Balkana napreduju u oblasti vladavine prava, reforme pravosuđa, dobrosusjedskih odnosa i suočavanja s naslijeđem ratova iz devedesetih.
Poruka Evropske komisije u ovom slučaju može se svesti na jednostavan princip: članstvo u Evropskoj uniji nije spojivo s institucionalnim ili političkim veličanjem osoba koje su pravosnažno osuđene za genocid i ratne zločine.
To se ne odnosi samo na Mladića, nego predstavlja širi stav evropskih institucija prema glorifikaciji ratnih zločinaca.
Pitanje koje i dalje opterećuje region
Više od tri decenije nakon početka ratova na prostoru bivše Jugoslavije, odnos prema ratnim zločinima i njihovim počiniocima i dalje je jedno od najosjetljivijih političkih pitanja u regionu.
Dok međunarodne presude predstavljaju pravni okvir za utvrđivanje odgovornosti, političke poruke i dalje često pokazuju koliko su društva na Balkanu podijeljena oko tumačenja ratne prošlosti.
Zbog toga reakcije međunarodnih institucija na veličanje pravosnažno osuđenih ratnih zločinaca imaju značaj koji nadilazi jednu političku izjavu.
Evropska komisija je ovim odgovorom ponovila da se evropske integracije ne temelje samo na ekonomskim i političkim reformama, već i na poštivanju ljudskih prava, pravosnažnih presuda i principa na kojima je izgrađen evropski pravni poredak.
